Hội nghị hội thảo

Hội thảo khoa học “Lợi ích của Trung Quốc từ việc chuyển dịch không gian hàng hải: Một tiếp cận liên ngành” (3/6/2015)

15/06/2015

Sáng 3/6/2015, tại Hội trường tầng 4, trụ sở Viện Kinh tế và Chính trị thế giới (IWEP), Chương trình Nghiên cứu Kinh tế Trung Quốc (VCES) thuộc Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), Đại học Kinh tế Đại học quốc gia Hà Nội phối hợp cùng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo với chủ đề “Lợi ích của Trung Quốc từ việc chuyển dịch không gian hàng hải: Một tiếp cận liên ngành”. Hội thảo là hoạt động phối hợp định kỳ giữa 2 cơ quan nhằm phân tích, đánh giá lợi ích kinh tế và chiến lược của Trung Quốc từ việc tạo ra những dịch chuyển không gian hàng hải, cũng như tác động của việc chuyển dịch không gian hàng hải tại Biển Đông đối với Trung Quốc và các quốc gia khác. Bên cạnh đó, hội thảo cũng nhằm gia tăng nhận thức không chỉ cho những người nghiên cứu mà còn cho cộng đồng về vấn đề Biển Đông đang thu hút sự quan tâm theo dõi ở trong nước và thế giới.

Đồng chủ trì hội thảo là TS. Nguyễn Bình Giang, phó viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới và TS. Nguyễn Đức Thành, Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách. Hai diễn giả của hội thảo là TS. Đặng Hồng Sơn, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Khảo cổ học, Khoa Lịch sử, Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội và TS. Trương Minh Huy Vũ, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS), Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, TP. Hồ Chí Minh, đồng thời là ủy viên Hội đồng giám sát hoà bình Thái Bình Dương, phụ trách về vấn đề tranh chấp Biển Đông.

TS. Sơn mang đến hội thảo bài thuyết trình: “Lược thuật tình hình phát triển khảo cổ học biển đảo ở Trung Quốc trong 30 năm trở lại đây”. Thông qua những lát cắt ngắn gọn, tiêu biểu về thành tựu khảo cổ học dưới nước của Trung Quốc, TS. Đặng Hồng Sơn chỉ ra một góc nhìn về những tính toán không thuần túy trên góc độ học thuật của quốc gia châu Á này. Những thành quả phát triển của khảo cổ học biển đảo mà Trung Quốc đã đạt được qua đầu tư quy mô lớn, thúc đẩy sự phát triển của ngành kinh doanh bảo tàng như lịch sử hàng hải, đóng tàu thuyền gốm sứ,... , kết hợp với truyền thông mạnh, Trung Quốc định hướng dư luận hình thành nhận thức sai lệch, đó là “nơi nào có dấu vết vật chất như gốm sành, sứ, tiền đồng... có nguồn gốc Trung Quốc thì đó là lãnh thổ và lãnh hải do Trung Quốc đã khai phá và chiếm cứ. Chính nhận thức sai trái này tạo ra bệ đỡ dư luận cho những chính sách và hành động nhằm ‘chuyển dịch không gian hàng hải’ của Trung Quốc”, TS. Đặng Hồng Sơn kết luận.

TS. Trương Minh Huy Vũ, mang đến bài thuyết trình: “Thiết lập một ‘trật tự loại trừ’: Đảo nhân tạo trong ‘đại chiến lược’ Biển Đông của Trung Quốc”. TS. Trương Minh Huy Vũ đánh giá, không gian hàng hải tại Biển Đông đang thay đổi một cách nhanh chóng từ hơn một thập niên trở lại đây. Theo TS. Vũ thì Trung Quốc mở rộng không gian hàng hải trên 4 chiều cạnh: Trên không, trên biển, dưới đáy biển và không gian thông tin mạng. Nguyên nhân chính là sự trỗi dậy của Trung Quốc và chính sách “cơ sở hạ tầng” của nước này tại khu vực biển được xem là vùng “lợi ích cốt lõi”. 

Theo TS. Trương Minh Huy Vũ, tại Biển Đông, Trung Quốc đang “xây dựng Vạn Lý Trường thành trên biển”, tức xây dựng các đảo nhân tạo; có cách tiếp cận nước đôi với khái niệm pháp lý, mà cụ thể là các khái niệm của Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS). Đồng thời, Trung Quốc đang xây dựng một hệ thống nội sinh về kiến thức, tức nước này tự sản sinh bằng chứng, lập luận của riêng Trung Quốc. “Nếu như trước đây, các nhà khoa học Trung Quốc lúng túng khi phải giải thích về đường 9 đoạn, thì giờ đây họ đã hình thành hệ thống cách hiểu, quan điểm lập luận mang tính xuyên suốt để bảo vệ yêu sách này, dù các bên có chấp nhận hay không”, TS. Trương Minh Huy Vũ lấy ví dụ.  Nói một cách ngắn gọn, điều Trung Quốc đang muốn làm ở Biển Đông là xây dựng một “trật tự loại trừ”, khác hoàn toàn trật tự đại dương mở, hay trật tự đại dương mang tính bao hàm theo nghĩa mà Mỹ và một số nước Phương Tây đang theo đuổi. 

TS. Trương Minh Huy Vũ nhận định, Trung Quốc đang chuyển mình từ một “cường quốc đất liền” trở thành “cường quốc đại dương”, và quá trình này diễn ra một cách nhanh chóng. Điều này phù hợp với Sách trắng quốc phòng được Bộ Quốc phòng Trung Quốc công bố hôm 26/5, trong đó đáng chú ý là khẳng định Trung Quốc sẽ từ bỏ quan điểm trước đây ưu tiên phát triển bộ binh hơn hải quân, và sẽ đặt ưu tiên cao hơn cho việc chuẩn bị sẵn sàng cho xung đột trên biển.

Hội thảo cũng nhận được những ý kiến đóng góp, thảo luận, bổ sung, tranh luận sôi nổi của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước như: Nguyên Bộ trưởng thương mại Trương Đình Tuyển, PGS.TS Lê Văn Sang từ VAPEC Hà Nội, PGS.TS. Nguyễn Thanh Đức và TS. Nguyễn Duy Lợi từ IWEP, PGS.TS. Phạm Quốc Trung từ Viện Kinh tế và Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, ...vv. Hội thảo này được tổ chức định kỳ 2 tháng lần nhằm tạo diễn đàn để các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước trình bày, chia sẻ các kết quả nghiên cứu của mình, thúc đẩy nghiên cứu Trung Quốc như chính trị, ngoại giao, xã hội, an ninh, v.v.

Gia Phúc